Кыргыз Республикасынын Билим берүү жана илим министрлиги

Ош мамлекеттик университети

Мамлекеттик тил кафедрасы

				

Окутуучу  К. Маданованын Эл аралык  мамилелер факультетинин МО-1-13 тайпасына ът\л\\ч\ 
	
              			         план-иштелмеси 

Тема: Түшүнүк кат (улантуучу тайпа, 1 саат)

  Ош-2013
Сабактын темасы: Түшүнүк кат.

Сабактын максаттары: 
1.	Түшүнүк кат тууралуу маалымат берүү, реквизиттерин, үлгүлөрүн жаздыруу, редакциялаганды үйрөтүү.
2.	Студенттердин жазуу жана оозеки кебин өстүрүү, сөздүк корун байытуу. 
3.	Тема аркылуу студенттерди туура жазууга, өз алдынча ой жүгүртүүгө, эмгекчил болууга тарбиялоо.

Күтүлүүчү натыйжалар:
- расмий укуктук иш кагаз экендигин билишет;
- канцеляризмдер (кеңсе тилдүүлүк) менен таанышышат;
- тилдик өзгөчөлүктөрүн өздөштүрүшөт;
- түшүнүк катты  туура жазууга машыгышат;
- турмушта колдонууга үйрөнүшөт;

Сабактын жабдылышы: таратмалар, түшүнүк каттын редакцияланбаган үлгүлөрү, презентацияга даярдалган ватман, түшүнүк каттын кыркылган реквизиттери, окуу китеби ж.б.

Сабактын тиби: Жаңы материалды өздөштүрүү жана бышыктоо

Сабактын усулу: Сабак таймаш, суроо-жооп, окутучунун сөзү, муз жаргыч, сүрөт менен иштөө усулу ж.б.

Сабактын болжолдуу регламенти:
1.	Уюштуруу-3 минут
2.	Жаңы теманы бышыктоо
а) багыттоо-3 минут
б) түшүнүү-18 минут
в) бышыктоо- 19 минут
    3. Үй тапшырмасы- 2минут.

Сабактын жүрүшү: 

Уюштуруу. Сабактын алтын эрежелери, баалоонун критерийлери эскертилип, доскага илинет. «Азамат», «Жакшы», «Дурус» деген създър арылуу окутуучу тарабынан бааланары айтылат. (1-тиркеме)

Алтын эрежелер
- кол телефонду өчүрүү;
- убакытты туура пайдалануу;
- сабакка активдүү катышуу;
- бири-бирин сыйлоо;
- өз оюн эркин айтуу;
- адабий тилдин нормасында сүйлөө;
- алган билимдерин өз турмушунда колдоно билүү;

Муз жаргыч: Бузук телефон (2минут)
Максаты - бат ой жүгүртүүгө тарбиялоо.
Окутуучу тарабынан иш кагазынын аталышы жазылган барак берилет. Студент окуган сөздү экинчисине туура айтат. Ал үчүнчүгө айтат… 
Аягында  кагаздагы сөздүн биринчи жана акыркы айтылыш варианттары салыштырылат. Жыйынтыгында жаңы тема аныкталат. 

Жаңы тема: Түшүнүк кат.

Түшүнүү: Мурдагы сабакта жаңы тема боюнча багыттоо (кандай иш кагаздары экендигин, реквизиттери, өздүк расмий ж.б.) берилип, тайпа эки топко бөлүнгөн. Биринчи топ «Мурас» тобу ички түшүнүк каттын негизинде презентацияга даярданса, экинчи «Дөөлөт» тобу тышкы түшүнүк каттын негизинде презентацияга даярданып келишет. Топтор даярдап келген материалдарын сабак башталганга чейин доскага илишет. Топтор өз тапшырмаларын каалагандай стратегиялар менен презентациялашат, суроо-жооп жүргүзүшөт. Сөздүк пайдаланышат (2-тиркеме). Окутуучу студенттердин оозеки жазма кебин оңдоп тактап турат.

Окутуучунун жыйынтыктоосу: (Эскертүү: Эгерде студенттер теманы так, туура түшүнүп келсе, кыскача жыйынтыкталып, бышыктоо этабына өтүшөт, б.а. кырдаалга жараша сабак этаптарында өзгөрүүлөр болушу мүмкүн). Бүгүнкү сабакта түшүнүк кат кандай иш кагаз экендигин, канча реквизиттен турарын, кандай тартипте жазыларын жана айырмачылыктары боюнча маалымат алдык.
Мекеменин, ишкананын, уюмдун жетекчисине кызматка байланыштуу маселени, анын жайын түшүндүрүп беүүчү расмий иш кагаздарынын бири – түшүнүк кат.
Түшүнүк кат формасы жагынан билдирме жана баяндама катка окшош. Түшүнүк катта негизги белгилей кетчү нерсе, кызматтык тартип эмнеге сакталбагандыгы жөнүндө айтылат. Ал эми билдирме жана баяндама катта мекемедеги жетишкендиктер, ийгиликтер же тескерисинче жетишпегендиктер, финансылык абалдар жөнүндө баяндалат. 
Түшүнүк кат жетекчинин суроо-талабы боюнча жазылат жана түшүнүк кат жазган адамга тийиштүү чара же болбосо жаза колдонулат. Түшүнүү кат жазылуу багыты боюнча экиге бөлүнөт. 
1.	Ички түшүнүк кат.
2.	Тышкы түшүнүк кат.
1. Ички түшүнүк катты негизинен кызматкер (жумушчу, студент, мугалим) тарабынан мекеме жетекчисинин атына жазылат. Анда эмгек тартибин бузган кызматкер же студенттин кемчиликтери (маселен, сабакка же жумушка кечиккени, тартип бузгандыгы ж.б.) жазылат.

Түшүнүк каттын реквизиттери:
1.	Документ жөнөтүлө турган мекеменин аталышы же анын  жетекчисинин толук аты-жөнү; 
2.	Документти даярдаган кишинин аты-жөнү;
3.	Документтин мазмуну (текст);
4.	Текст;
5.	Жазылган күнү, айы, жылы;
6.	Колу;
7.	Түшүнүк кат жазган жарандын аты –жөнү.

						

				 				Ош шаарындагы  Молбулак
                                                                                   банкынын м\д\р\ С.Гапаровго 
                                                                                   эсепчи А.Манаповадан

Т\ш\н\к кат
Сиздин тапшырманызга ылайык  ушул жылдын  1-апрелинде   Кадамжай  районундагы РСК банкы   иштебей калгандыктан  акчаны алып  келалбай калдым.

2013.04.01				(колу)				А.Манапова

2. Тышкы түшүнүк кат мекеменин атайын бланкына жазылат. Ал ушул өзгөчөлүгү менен ички түшүнүк каттан айырмаланат. Бул катта мекемелер ортосундагы ар кандай мамилелерге байланыштуу маалыматтар жазылат. Тышкы түшүнүк кат жети реквизиттен турат.
1. Мекеме бланкынын маалыматтары;
2. Түшүнүк кат жиберилген мекеме, анын жетекчисинин кызматынын аталышы жана аты-жөнү;
3. Текстти;
4. Тиркеме (эгер зарыл болсо);
5. Түшүнүк кат жазуучунун кызматы;
6. Колу;
7. Аты-жөнү;  

Тышкы түшүнүк каттын үлгүсү:
  
 37-кесипчилик-техникалык  				     37-кесипчилик-техникалык  
   окуу жайы		                                                   окуу жайынын
          Т\ш\н\к кат                                                                   директири С.Адиевге 
   2013-жылдын 1-апрелинде
        10-тайпада сабак 
    Ът\лбъгънд\г\ жън\ндъ

	2013-жылдын 1-апрелинде 10-тайпанын угуучулары сабакка себепсиз келбегендиктен, математитка сабагы ът\лбъй калды.

  		     Мугалим	                    (колу)                         Т.Имашова	

          Мындай түшүнүк каттын жазылышында төмөнкү учурлар эске алынышы зарыл. 
Түшүнүк каттын ээсинин иштеген мекемеинин аталышы көрсөтүлбөйт. Түшүнүк кат жазылганда дата белгиленбейт.
Тышкы түшүнүк кат машинкада (компьютерде) даярдалат.
Ал эми ички түшүнүк катар шартка алайык кол мененда жазылат. (3-тиркеме)

Бышыктоо:
			1-тапшырма

«Сүрөт менен иштөө» усулу. Адистикке байланышкан сүрөттөгү көрүнүштү иш кагазга (ички түшүнүк кат) түшүрүү (4-тиркеме).

		2-тапшырма
Түшүнүк каттын туура эмес түзүлгөн үлгүлөрү таркатылып редакциялоого сунушталат. (редакциялоого 2 топтун темалары алмаштырылып берилет, 5-тиркеме). 

3-тапшырма
Ички түшүнүк кат менен тышкы түшүнүк каттын кыркылган, башаламан реквизиттерин жайгаштыруу тапшырмасы берилет. (эки топтун темалары алмаштырылып, жарышуу жүргүзүлөт).

4-тапшырма
Жаңы теманы бышыктоо максатында жана редакцияланган үлгүлөрдүн негизинде төмөнкүдөй таратмалар таркатылат. (пасивдүү катышкан студенттерге берилет)      
 
Болжолдуу суроолор, жооптор:

1-таратма
Суроо: Колуңардагы редакцияланган түшүнүк каттын канцеляризмдери кайсылар?
Жооп: түшүнүк кат, сиздин ж.б.

2-таратма
Суроо: Адистикке байланышкан мисалдар (түшүнүк кат) 
Жооп: Жумуштан кеч калганда, эеп-кысапты өз убагында тапшырбоо ж.б..

3-таратма
Суроо: Ички түшүнүк кат канча реквизиттен турт.
Жооп: Сегиз реквизиттен турат.

4-таратма
Суроо: Тышкы түшүнүк кат эмнеге жазылат?
Жооп: Тышкы түшүнүк кат мекеменин атайын бланкына жазылат. 

Жыйынтыктоо: 
Демек бүгүн сабакта түшүнүк кат, түшүнүк каттын ички жана тышкы бөлүктөрүнүн жазылышы, айырмачылыктары жөнүндө маалымат алдык. Бүгүнкү өткөн иш кагаздар дагы башка иш кагаздары сыяктуу төмөнкү эрежелерди өз ичине камтыйт.
-маалыматтык (кабарлоо) жана волентативдик (буйрук берүү) тилдик маанилердин бирөөсүнө ээ;
-текстин мазмунун окуган тарап бат кабыл алуу максатында канцеляризмдер (кеңсе тилдүүлүк) колдонулат, (байланыштуу, келе албадым, тиркеме ж.б.).
-сөздөр түз мааниде, сүйлөмдөр так,  кыска түзүлөт;
-боёктуу тилдик бирикмелер колдонулбайт.           
-дата фактылар так ишенимдүү берилет;
-текст бөлүгүндөгү этиш сөздөр 1-2-3-жак формасында берилет. Күнү ай, жылы, колунун коюлушу.   

 Үй тапшырмасы (2 минут)

Тема: Жарыя, кулактандыруу, чакыруу
Багыттоо: Реквизиттерин жазып жаттоо, үлгү жазуу                     

Сунушталган адабяттар:

1.	Ахматов Т.,Аширбаев Т., Иш кагаздары. Мамлекеттик тилде иш жүргүзүү.-Б.,2001(76,86,99-беттер)
2.	Аширбаев Т.,Кыргыз тилинин стилистикасы .2-китеп .-Б.;Бийиктик,2004

Баалоо
Топтор топтогон упайларын эсептешип, кайсы топ жеңгендигин аныкташат . Окутуучу тарабынан активдүү катышкан студенттер белгиленип, бааланат.

Колдонулган адабияттар:
1.Алиева Ф.,Кыргыз тилинин стилистикасы боюнча көнүгүүлөр 
жыйнагы.-Б., 2005.
2.Ахматов Т., Аширбаев Т.,Иш кагаздары.Мамлекеттик тилде иш 
жүргүзү.-Б., 2001.(126-бет)
3.Аширбаев Т.,Кыргыз тилинин стилистикасы.2-китеп.-Б.;Бийиктик,2004.
4. Аширбаев Т., Айбашева Т.,Иш кагаздардын окутуу.-Б..2002.

Баалоонун критерийлери

1-тиркеме

№	Критерийлер	Азамат
5 упай	Жакшы
4 упай	Дурус
3 упай	
 1	 Адабий тилдин 
нормасында сүйлөө:	 	 	 	
 2	 Убакытты тура
пайдалануу:	 	 	 	
 3	 Презентациялоодо өз
оюн ачык, жеткиликтүү
бере алуу: 	 	 	 	
 4	«Сүрөт менен иштөө» усулу. Ички түшүнүк катты туура жазуусу. 	 	 	 	
 5	Берилген үлгүлөрдүү
туура редакциялоо: 	 	 	 	
 6	 Таратмаларга активдүү 
жооп берүү. 	 	 	 	
7	Алтын эрежелерди туура пайдалануу.				

35-25 упай – “5”
24-15 упай – “4”
14-5 упай – “3”

5-тиркеме
1-топ

Текстти редакциялоодо төмөнкүлөр эске алынат:

  1. Ашыкча тилдик бирдикти аныктоо:
  2. Өз ордунда колдонулбаган тилдик бирдикти табуу:
  3. Керектүү тилдик бирдикти аныктоо:
  4. Стилдик (подстилдик) бирдикти бузган тилдик жана тилдик     
       эмес факторлорду табуу.

Т\ш\н\к кат

Сиздин тапшырманызга ылайык  ушул жылдын  1-апрелинде   Кадамжай  районундагы РСК банкы   иштебей калгандыктан  акчаны алып  келалбай калдым.

2013.04.01				(колу)				А.Манапова

2-топ

Текстти редакциялоодо төмөнкүлөр эске алынат:

  1. Ашыкча тилдик бирдикти аныктоо:
  2. Өз ордунда колдонулбаган тилдик бирдикти табуу:
  3. керектүү тилдик бирдикти аныктоо:
  4. Стилдик (подстилдик) бирдикти бузган тилдик жана тилдик     
       эмес факторлорду табуу.

                                                                  37-кесипчилик-техникалык
                                    окуу жайынын
                                                          директири С.Адиевге

    

2013-жылдын 1-апрелинде 10-тайпанын угуучулары сабакка себепсиз келбегендиктен, математитка сабагы ът\лбъй калды.

  		     Мугалим	                    (колу)                         Т.Имашова	

2-тиркеме

Сөздүк

Адрес - дарек
Бланк -толтурулуучу иш кагазы
Группа – топ,тайпа
Дата – жыл,ай, күн
Концелярия – кеңсе
     Обьяснительная записка- түшүнүк кат
      Печать – мөөр
Подпись – кол